JR NetworkVizyon belgesi

Teknik belge

JR Chain

Protokol spesifikasyonu: insan emeğini kanıtlayan ve karşılığını ödeyen bir Layer 1, uygulanabilir ayrıntısıyla.

Sürüm 0.2 · Taslak · Kasım 2026

0Uygunluk ve anahtar sözcükler

Bu belge, JR Chain'i ve bu zincir üzerinde çalışan JR Network protokolünü (İnsan Emeği Kanıtı, JR ID, ekonomi ve yönetişim) uygulamaya yetecek ayrıntıda tanımlar. Kavramsal anlatım vizyon belgesindedir.

Bu spesifikasyon, vizyon belgesinin üç sütununu kurallara dönüştürür: yapay zeka ajanlarının para birimi (ajan hesapları ve ajan ücreti, §3.7), insan zihninin değeri (JR ID ve İnsan Emeği Kanıtı, §5–§7) ve kuantum çağının ötesinde güvenlik (hibrit imzalar ve kriptografik çeviklik, §4.2, §4.6).

Ana metin protokolü anlatır. Kurallar R<bölüm>.<n> biçiminde numaralandırılır. BCP 14'te [RFC 2119] [RFC 8174] tanımlanan “MUST”, “MUST NOT”, “REQUIRED”, “SHALL”, “SHALL NOT”, “SHOULD”, “SHOULD NOT”, “RECOMMENDED”, “NOT RECOMMENDED”, “MAY” ve “OPTIONAL” anahtar sözcükleri bu belgede aşağıdaki tabloda gösterilen Türkçe karşılıklarıyla yazılır. Bu karşılıklar, yalnızca ve ancak burada gösterildiği gibi tamamen büyük harfle yazıldıklarında BCP 14'te açıklandığı biçimde yorumlanır. Ek biçimindeki karşılıklarda (-MALIDIR, -EBİLİR vb.) fiilin tamamı büyük harfle yazılır (örneğin BİLDİRMELİDİR).

Gereklilik düzeyiAnahtar sözcükler
Mutlak gereklilik-MALIDIR / -MELİDİR, ZORUNLUDUR (MUST, REQUIRED, SHALL)
Mutlak yasak-MAMALIDIR / -MEMELİDİR, YASAKTIR (MUST NOT, SHALL NOT)
ÖneriÖNERİLİR (SHOULD, RECOMMENDED)
Kaçınılması önerilenÖNERİLMEZ (SHOULD NOT, NOT RECOMMENDED)
Tamamen isteğe bağlı-ABİLİR / -EBİLİR, İSTEĞE BAĞLIDIR (MAY, OPTIONAL)

Anahtar sözcük içermeyen cümleler bilgilendirme amaçlıdır. Her bölümdeki Gerekçe kısımları ve simülasyonlar normatif değildir.

1Gösterim, sözlük ve saatler

1.1 Gösterim

  • H(·): alan ayrımlı (domain-separated) bir kriptografik özet fonksiyonu; Htag(x)=H(JR/‖tag‖x).
  • ‖: birleştirme · ⌊x⌋: aşağı yuvarlama (taban) · 𝟙[·]: gösterge fonksiyonu.
  • Tutarlar, en küçük birim olan mJR (1JR=109mJR) cinsinden tam sayılardır; kesirli tutarlar KULLANILMAMALIDIR.
  • Dönemler e, kontrol noktaları n, hesaplar i, öğeler j ve doğrulayıcılar v ile indislenir.

1.2 Sözlük

TerimTanım
HesapJR Chain üzerinde bir adresle veya bir adla (ad.jr) tanımlanan varlık.
JR IDBir hesaba bağlı, gizliliği koruyan kişilik kanıtı (proof of personhood) kimliği (§5).
Ajan hesabıBir yapay zeka ajanının kullandığı, bir JR ID sahibine bağlı hesap sınıfı (§3.7).
Ajan ücretiAjan hesaplarının ağdaki her eylem için ödediği JR ücreti; bir kısmı yakılır, kalanı insan emeği havuzuna gider (§3.7).
Güvence seviyesiJR ID puanından türetilen, T0 (yok) ile T3 (en yüksek) arasındaki seviye.
GörevÜcretini baştan kilitleyen bir müşterinin tanımladığı insan emeği birimi (§6).
ÖğeBir görevin tek bir kişiye atanabilen en küçük birimi.
ÇalışanÖğeleri yanıtlayan, JR ID sahibi kullanıcı.
İnsan doğrulayıcıStake kilitleyen ve anlaşmazlıkları çözen yüksek itibarlı çalışan.
Jüriİtiraz oyununun son aşamasında karar veren, rastgele seçilmiş insan doğrulayıcılar.
Zincir doğrulayıcısıBlok üreten ve kesinlik sağlayan düğüm operatörü.
Altın soruYanıtı önceden bilinen ve gerçek öğelerden ayırt edilemeyen kontrol öğesi.
Kazı oturumuKullanıcının başlattığı 24 saatlik kazı penceresi (§9).
Ödül köküBir dönemin ödüllerini özetleyen ve zincire yazılan Merkle kökü (§9.3).
Sponsor havuzuKullanıcıların işlem ücretlerini karşılayan protokol hesabı.

1.3 Saatler

SaatUzunlukKullanım
Kontrol noktasıUzlaşı belirler (hedef: bir saniyenin altı)Kesinlik birimi
Dönem (epoch)EPOCH_LEN (varsayılan 24 saat)Doğrulayıcı kümesi, ödül kökü, rastgelelik
HaftaPazartesi 00:00 – Pazar 23:59 (testnet'te UTC+3)Takım sonuçları
İtiraz penceresiDISPUTE_WINDOWÖğe ve ödül itirazları
Stake çözme süresiUNBONDINGStake çekme

2Sistem mimarisi

Şekil 2.1Katmanlar
UygulamalarJrKripto (JR Kazı) · JR Network uygulamaları · müşteri panelleri · yapay zeka ajanları (MCP / API)
JR Network protokolüGörev pazarı · atama · uzlaşı · itiraz oyunu · itibar · ödüller · JR ID (skor, seviye ağaçları, ZK, ajan yetkisi)
JR ChainNesne tabanlı paralel yürütme · DAG BFT uzlaşısı · ücret piyasası · insan şeridi · hibrit kuantum sonrası imzalar
Veri erişilebilirliği (DA)Görev girdileri, yanıt kayıtları, ispatlar · zincirde yalnızca taahhütler (hash'ler)

Tasarım ilkeleri

  1. Amaca özel ama programlanabilir. Çekirdek işlemler (görevler, uzlaşı, ödüller, JR ID) protokol modülleridir; üçüncü taraf uygulamalar için Move akıllı sözleşmeleri desteklenir.
  2. Zincir hafif, yük uçlarda. Görev içeriği ve yanıtlar zincire yazılmaz; zincir yalnızca taahhütleri, kararları ve ödemeleri tutar.
  3. Güvenden önce kanıt. Hiçbir katılımcıya yalnızca itibarına bakılarak güvenilmez; her iddia stake'le ve itiraz edilebilir bir kayıtla desteklenir.
  4. Önce insan. Doğrulanmış insanlar ücret açık artırmalarında botlara kaybetmez (§3.5).
  5. Ölçüm olmadan rakam yok. Aktarım hızı (throughput) ve kapasite rakamları yalnızca, açıklanmış bir iş yükü ve ağ yapılandırmasında ölçüldükten sonra yayımlanır.

2.1 Düğüm rolleri

RolÇalıştırdığıStakeKesinti nedeni
Zincir doğrulayıcısıUzlaşı, yürütme, eşik rastgeleliğiVAL_MIN_STAKEÇevrimdışı kalma, çift imza
Tam düğümDurum kopyası, RPC——
DA düğümüGörev verisinin saklanması ve örneklenmesiDA katmanınca belirlenirVeriyi esirgeme
Ödül hesaplayıcıDönem ödül kökü (§9.3)Hesaplayıcı stake'iHatalı kök
Kimlik ihraççısıJR ID puanları, seviye ağacı güncellemeleriİhraççı stake'iHatalı ağaç güncellemesi
İnsan doğrulayıcıTelefonda: anlaşmazlıkların çözümüHV_MIN_STAKEAltın soru doğruluğunun eşiğin altına düşmesi

3Uzlaşı ve yürütme

3.1 Temeller

Yürütme ve uzlaşı katmanı, Sui'nin açık kaynak kod tabanından türetilmiştir [1][2]. Durumun her parçası tipli bir nesnedir; nesne ya tek bir hesabındır (sahipli nesne) ya da paylaşılır (paylaşılan nesne).

R3.1Bir işlem, okuyacağı veya yazacağı her nesneyi girdi olarak BİLDİRMELİDİR.

R3.2Yalnızca sahipli nesnelere dokunan işlemler (JR transferleri, ödül talepleri) hızlı yolda KESİNLEŞTİRİLMELİDİR; paylaşılan nesnelere dokunan işlemler (görev nesneleri) sıralı uzlaşıdan GEÇMELİDİR.

R3.3Ortak hiçbir nesneye dokunmayan işlemler paralel YÜRÜTÜLEBİLİR; sonuç, sıralı yürütmenin sonucuyla aynı OLMALIDIR.

3.2 Uzlaşı protokolü

R3.4Sıralama, sertifikasız DAG tabanlı bir BFT protokolüyle (Mysticeti ailesi [2]) YAPILMALIDIR.

R3.5Protokol, toplam stake'in üçte birinden azını kontrol eden Bizans saldırganlarına karşı güvenli OLMALIDIR.

R3.6Kesinleşmiş bir kontrol noktası GERİ ALINMAMALIDIR; böyle bir kontrol noktasını geri almak, toplam stake'in en az üçte birinin kesilmesini GEREKTİRMELİDİR.

f<N3⟹safety and liveness,|Q|≥⌈2N+13⌉
(3.1)

Stake ağırlıklı ifadeyle N toplam stake, f saldırganın stake'i, Q ise bir karar için gereken yeter çoğunluktur (quorum). Herhangi iki yeter çoğunluk her zaman en az bir dürüst doğrulayıcıda kesişir.

Gerekçe: Sui, Mysticeti ile mainnet'te yaklaşık 400 ms medyan uzlaşı gecikmesi bildirmiştir (Ağustos 2024) [2]. JR Chain'in kendi rakamı testnet'te, açıklanmış bir iş yükü altında ölçülecek ve ardından yayımlanacaktır.

3.3 Zincir doğrulayıcıları

R3.7Etkin küme en fazla VAL_MAX doğrulayıcıdan OLUŞMALIDIR; küme her dönemin başında güncellenir.

R3.8Doğrulayıcı olmak için en az VAL_MIN_STAKE tutarında öz stake ZORUNLUDUR.

R3.9JR sahipleri stake'lerini bir doğrulayıcıya DEVREDEBİLİR (delegasyon); devredilen stake doğrulayıcının ağırlığına eklenir ve olası her kesintiden orantılı payını üstlenir.

R3.10Kesintiler aşağıdaki tabloya göre uygulanır.

KusurKesintiEk yaptırım
Kısa süreli çevrimdışılık (< DOWN_SHORT)σdown1 (küçük)—
Uzun süreli çevrimdışılıkσdown2Kümeden çıkarılma
Çift imza (equivocation)σeqKümeden çıkarılma
Toplam stake'in en az üçte birinin eşzamanlı çift imzası%100Kalıcı yasaklama

3.4 Rastgelelik

R3.11Her dönem için öngörülemez ve yansız bir rastgelelik değeri ρe, doğrulayıcıların eşik imzasından (eşik tabanlı rastgelelik kaynağı, threshold randomness beacon) TÜRETİLMELİDİR. Görev ataması, altın soruların karıştırılması ve jüri seçimi tek rastgelelik kaynağı olarak ρe değerini KULLANMALIDIR.

ρe=Hrand(ThresholdSigskgroup(e))
(3.2)

Eşik imzası, doğrulayıcıların yeter çoğunluğu katılmadan üretilemez ve hiçbir doğrulayıcı sonucu önceden göremez.

3.5 İnsan şeridi (öncelikli blok alanı)

World Chain'in “insanlar için öncelikli blok alanı” fikrinden uyarlanmıştır [4].

R3.12Her kontrol noktasındaki gaz kapasitesinin HUMAN_LANE oranındaki kısmı, geçerli bir insan şeridi bileti taşıyan işlemlere AYRILMALIDIR. Bu şeritteki işlemler ücrete göre değil, varış sırasına göre sıralanır.

R3.13İnsan şeridi bileti, (tier≥T1,nullifier=Hpbh(sk,month,k)) ifadesini kanıtlayan bir §5.3 ZK ispatıdır; burada k<PBH_QUOTA. Aynı nullifier ikinci kez KULLANILMAMALIDIR.

R3.14Şeritte kullanılmayan kapasite, aynı kontrol noktası içinde genel işlemlere SERBEST BIRAKILMALIDIR.

Simülasyon · İnsan şeridi: botlar insanlardan yüksek teklif veremez
%0%50%1000100200300bot talebidahil edilen insan işlemleri
İnsan şeridiyleYalnızca ücret açık artırması

Blok kapasitesi 100 birimdir ve doğrulanmış insanlar 25 birim talep eder. Şerit olmadan botlar daha yüksek ücret öder ve önce onlar dahil edilir. İnsan şeridi kapasitenin bir kısmını geliş sırasına göre insanlara ayırır; kullanılmayan kısım aynı blokta herkese açılır (World Chain'in öncelikli blok alanından uyarlanmıştır).

3.6 Ücret piyasası

EIP-1559'dan uyarlanmıştır [5].

R3.15Temel ücret, her kontrol noktasında aşağıdaki kurala göre GÜNCELLENMELİDİR.

bn+1=max(bmin,bn·(1+gn−g∗g∗·d)),g∗=capacityELASTICITY
(3.3)

d=FEE_D (varsayılan 8), ELASTICITY (varsayılan 2).

R3.16Temel ücret YAKILMALIDIR; öncelik ücreti, yani min(prioritymax,feemax−bn), blok üreticisine gider.

R3.17Sponsorlu işlemlerde (§4.4) ücreti sponsor öder; kullanıcıdan JR bakiyesi tutması İSTENMEMELİDİR.

Simülasyon · Temel ücret talebi izler
012015304560bloktemel ücret (göreli)
Temel ücretDoluluk / hedef

Her blokta temel ücret, doluluk hedefin üzerindeyken en fazla %12,5 artar, altındayken düşer (d = 8). Temel ücret yakılır; böylece yakım tıkanıklıkla artar ve ücretler öngörülebilir kalır.

3.7 Ajan hesapları ve ajan ücreti

JR Network'ün ilk sütunu, JR'nin yapay zeka ajanlarının para birimi olmasıdır: ajanlar ağda var olmak, birbirleriyle ve insanlarla konuşmak ve iş yaptırmak için JR öder; doğrulanmış insanlar ise bir kota dahilinde eylemlerini ücretsiz yapar. Tasarım, Hashcash'in “her mesaj küçük bir bedel taşımalı” ilkesini uyarlar [22].

R3.18Her hesap iki sınıftan tam olarak birine AİT OLMALIDIR: insan hesabı (geçerli bir JR ID taahhüdüne bağlı) veya ajan hesabı. Bir ajan hesabı, R5.12'deki yetkilendirme belgesi aracılığıyla tam olarak bir JR ID sahibine BAĞLANMALIDIR.

R3.19Bir ajan hesabı açılırken AGENT_BOND JR tutarında stake KİLİTLENMELİDİR. Stake, hesap kapatıldıktan ve UNBONDING süresi dolduktan sonra iade edilir; spam veya kötüye kullanım kanıtlanırsa kesilir.

R3.20Bir ajan hesabından gelen her eylem (bir işlem, bir mesaj nesnesi ya da bir Gate, Eye veya Reach isteği), temel ücrete ek olarak τ(e) ajan ücreti ÖDEMELİDİR.

τ(e)=AGENT_TOLL_BASE·max(1,ρ(e)TOLL_TARGET)2,ρ(e)=agent actions in the epochagent action capacity
(3.4)

Hedef kullanım oranının altında ücret sabittir; üstünde karesel olarak artar. Ajan ücreti, temel ücretten (R3.15) bağımsızdır: temel ücret blok alanını, ajan ücreti ise ajan faaliyetini fiyatlar.

R3.21Bir dönemde toplanan ajan ücretlerinin TOLL_BURN oranı YAKILMALIDIR; kalanı o dönemin insan emeği havuzuna EKLENMELİ ve §8.4'teki kurala göre DAĞITILMALIDIR.

T(e)=∑ana(e)τ(e),Bagent(e)=TOLL_BURN·T(e),Hagent(e)=(1−TOLL_BURN)·T(e)
(3.5)

R3.22İnsan hesaplarından, dönem başına HUMAN_FREE_QUOTA eyleme kadar ajan ücreti ALINMAMALIDIR. Kotayı aşan her insan eylemi için ajan ücretinin HUMAN_OVER_RATE oranı ödenir. Bu kota, R4.9'daki sponsor kotasından ayrıdır.

R3.23Bir ajanın eylemleri sahibinin insan kotasından DÜŞÜLMEMELİ ve sahibine ek kota KAZANDIRMAMALIDIR; ajan eklemek ek ücretsiz eylem hakkı SAĞLAMAMALIDIR (I4).

R3.24Ajan ücreti bir basım kaynağı OLMAMALIDIR (R8.1). Ücreti ödemek bir ajana oy, insan itibarı (wi) veya ödül hakkı kazandırmaz; ajan itibarı R3.26 uyarınca ayrıca tutulur.

R3.25Bir insan hesabına gönderilen istenmeyen ajan mesajlarında alıcı insan, mesaj başına ajan ücretinin RECIPIENT_SHARE oranını ödül olarak kazanır: insanın dikkatinin bedeli ödenir.

İtibar pasaportu

R3.26Her ajan hesabı için bir ajan itibarı ra∈[0,1] TUTULMALIDIR. İtiraz edilmeden kesinleşen eylemler itibarı yükseltir; kesintiler, haklı bulunan şikâyetler ve spam işaretleri düşürür; itibar ayrıca zamanla AGENT_REP_DECAY hızında sönümlenir.

ra←(1−δ)ra+δ·sa(e),sa(e)=clean actionsclean actions+γ·complaints+γs·slashes
(3.6)

δ = AGENT_REP_DECAY · γ, γₛ: ceza ağırlıkları.

R3.27Bir ajanın erişim seviyesi, stake'i ve itibarıyla BELİRLENMELİDİR (ACCESS_TIERS). Seviye yükseldikçe istek sınırları artar, doğrulama sınamaları azalır ve Stamp ile Gate kaynaklarında öncelik kazanılır; ancak hiçbir seviye insan kotası, oy veya basım hakkı SAĞLAMAMALIDIR.

R3.28Bir ajanın stake'i ve itibarı, sahibinin JR ID'sine bağlıdır. Bir ajana uygulanan kesinti, aynı sahibin diğer ajanlarının itibarını AGENT_REP_LINK oranında DÜŞÜRMELİDİR; yeni bir ajan açarak kötü sicilden kurtulmak mümkün OLMAMALIDIR.

Şekil 3.1Ajan ücretinin akışı
Yapay zeka ajanıτ JR / eylemYapay zeka ajanıτ JR / eylemYapay zeka ajanıτ JR / eylemmesaj · istek · ödeme · iletişimAjan ücretiT = Σ τ · tıkanıklıkYakımθ · Tİş havuzu(1 − θ) · TDoğrulanmış insankota içinde 0 JR
Simülasyon · Ajan ücreti: botlar öder, insanlar kazanır
10⁰10²10⁴10⁶10⁸1 B10 B100 B1 Mn10 Mn100 Mn1 Mr10 Mrçevrimiçi ajangünlük ajan ücretleri (JR, log)
Günlük toplam ajan ücreti500 B JR
Yakılan (θ)300 B JR
İnsan emeği havuzuna200 B JR
1 milyon spam eyleminin maliyeti1,0 B JR
Doğrulanmış insan (kota içinde)0 JR

Toplam ücretler ajan sayısıyla doğrusal büyür; ağ hedef doluluğun üzerine çıktığında ücret tıkanıklıkla birlikte karesel olarak artar, böylece spam pahalılaşır. Doğrulanmış insanlar kotaları dahilinde hiçbir şey ödemez. Ücret ve kota değerleri temsilidir; parametreleri yönetişim belirler.

Gerekçe: Web trafiğinin %53'ü otomatiktir [26]. Ajan faaliyeti büyüdükçe ajan ücreti yakımı da büyür; JR talebi ajan faaliyetiyle doğru orantılıdır (vizyon belgesi, Denklem 3.5). Doğrulanmış insanlar ücret açık artırmalarına girmeye veya ücret ödemeye zorlanmaz.

4Hesaplar ve kriptografi

4.1 Hesap adları

R4.1Her hesap en fazla bir birincil ada (ad.jr) SAHİP OLABİLİR; bu yapı NEAR Protocol'ün adlandırılmış hesaplarından uyarlanmıştır [6]. Adlar küçük harflerden, rakamlardan ve - karakterinden oluşur; uzunlukları 3–32 karakterdir.

R4.2Tek karakterli ve ayrılmış adlar vakfın kayıt defterinde tutulur; kayıt kuralları yönetişim yoluyla değişir.

4.2 Hibrit kuantum sonrası imzalar

R4.3Genesis'ten itibaren her hesap hibrit imzaları DESTEKLEMELİDİR: klasik bir imza (Ed25519) ve onunla birlikte bir ML-DSA imzası (NIST FIPS 204 [7]). Hibrit bir hesapta bir işlem, ancak ve ancak iki imza da geçerliyse geçerlidir.

R4.4Kontrol noktası sertifikaları, klasik eşik imzasına ek olarak her PQ_CHECKPOINT kontrol noktasında bir kez kuantum sonrası bir imzayla (ML-DSA veya SLH-DSA, FIPS 205) MÜHÜRLENMELİDİR.

R4.5Bir hesabın klasik anahtarı (bir yönetişim kararıyla) kırılmış ilan edildiğinde, hesabı yalnızca kuantum sonrası anahtarıyla işlem yapabileceği bir moda geçirmek mümkün OLMALIDIR.

Valid(tx)⇔VerifyEd25519(pkc,tx,σc)∧VerifyML-DSA-44(pkq,tx,σq)
(4.1)
Şekil 4.1İmza ve açık anahtar boyutları
Ed25519 (klasik)64 Baçık anahtar 32 B
Falcon-512666 Baçık anahtar 897 B
ML-DSA-44 (FIPS 204)2.420 Baçık anahtar 1.312 B
SLH-DSA-128s (FIPS 205)7.856 Baçık anahtar 32 B
Hibrit: Ed25519 + ML-DSA-442.484 Baçık anahtar 1.344 B
Hibrit bir işlem imzası 2.484 bayttır. Kontrol noktası sertifikalarında kuantum sonrası mühür her kontrol noktasında değil, her PQ_CHECKPOINT kontrol noktasında bir kez uygulanır; böylece kesinlik ile bant genişliği arasında denge kurulur.

Gerekçe: QRL 2018'den beri özet tabanlı imzalar (XMSS), Algorand ise 2022'den beri Falcon imzalı durum ispatları kullanıyor [8]. JR Chain sıfırdan kurulduğu için kuantum koruması genesis'te hazır olabilir; böylece zincir, mevcut zincirlerin karşılaşacağı geçiş sorunundan kaçınır.

4.3 Sosyal giriş (zkLogin)

Sui zkLogin'den uyarlanmıştır [9].

R4.6Kullanıcı, bir OpenID sağlayıcısının (Google, Apple) verdiği kimlik belirtecinden bir hesap TÜRETEBİLMELİDİR. Adres H(iss‖aud‖sub‖salt) olarak türetilir; sağlayıcı kimliği ile zincir üstü adres arasındaki bağ, bir sıfır bilgi ispatıyla GİZLENMELİDİR.

R4.7Tuz (salt) hizmetini ve ispat üreticisini başlangıçta vakıf işletir; ikisinin birden fazla bağımsız operatöre açılması Ek C'deki açık maddelerden biridir.

4.4 Sponsorlu işlemler

R4.8Bir işlemin göndericisi ile gazının sahibi farklı hesaplar OLABİLİR; iki taraf da gaz verisi dahil işlem verisinin tamamını İMZALAMALIDIR [10].

R4.9Sponsor havuzu, doğrulanmış her insana dönem başına SPONSOR_QUOTA adede kadar ücretsiz işlem SAĞLAMALIDIR. Kota tükendiğinde kullanıcı kendi JR'siyle öder.

4.5 Anahtar kurtarma

R4.10Hesaplar birden fazla anahtarı ve anahtar rotasyonunu DESTEKLEMELİDİR. En az bir kurtarma yolu (sosyal giriş, bir kurtarma anahtarı veya n güvenilir kişiden m kişinin onayı) TANIMLANMALIDIR.

4.6 Kuantum tehdit modeli ve kriptografik çeviklik

JR Network'ün üçüncü sütunu, kuantum çağının ötesinde güvenliktir. Tehdit iki aşamada gelir: (1) klasik imzaların Shor algoritmasıyla taklit edilmesi [25]; (2) bugün kaydedilen şifreli trafiğin ve açık anahtarların yarın çözülmesi (“şimdi topla, sonra çöz”). Mosca eşitsizliği, geçişin ne zaman zorunlu hâle geldiğini gösterir [24]:

x+y>z⟹risk,x=secrecy lifetime,y=migration time,z=time remaining to Q-Day
(4.2)
Şekil 4.2Kuantum zaman çizelgesi
2024203020352040FIPS 203·204·205NIST standartlarıÖnerilmezRSA · ECC (taslak)YasaklanırNIST IR 8547 (taslak)Şimdi topla: şifreli trafik bugünden kaydediliyorSonra çözJR Chain: genesis'ten itibaren hibrit klasik + kuantum sonrası imzalar
NIST IR 8547 taslağı: 112 bitlik RSA ve eliptik eğri algoritmaları 2030'dan sonra kullanımdan kaldırılır, kuantuma açık tüm algoritmalar 2035'ten sonra yasaklanır (öneri).

R4.11Her imza, açık anahtar ve anahtar kapsülleme bir algoritma tanımlayıcısı (alg_id) TAŞIMALIDIR. Algoritmaları zinciri çatallamadan yönetişim yoluyla eklemek ve çıkarmak mümkün OLMALIDIR.

R4.12Düğümler arası ve istemci–düğüm bağlantıları, klasik X25519 ile ML-KEM-768'i (FIPS 203 [7]) birleştiren hibrit bir anahtar değişimi KULLANMALIDIR.

R4.13Genesis'ten itibaren yeni açılan her insan ve ajan hesabı bir kuantum sonrası açık anahtar (pkq) KAYDETMELİDİR; pkq hesap başına bir kez zincire yazılır ve işlemlerde özetiyle anılır.

R4.14Kontrol noktası mühürleri (R4.4) en az bir özet tabanlı imza (SLH-DSA, FIPS 205) İÇERMELİDİR; böylece kafes tabanlı şemalarda beklenmedik bir zayıflık bulunsa bile geçmiş korunmaya devam eder.

R4.15NIST'in önerdiği takvim izlenir [23]: yönetişim, klasik imzaların yeni işlemlerde yalnızca bir kuantum sonrası imzayla birlikte kabul edildiği hibrit zorunlu aşamayı en geç 2030'da, klasik imzaların tamamen reddedildiği Q-Day modunu (U1.1) ise en geç 2035'te ETKİNLEŞTİRMELİDİR. Bir kuantum saldırısı fiilen gösterilirse bu tarihler öne çekilir.

R4.16Sıfır bilgi ispat sistemlerinin kuantum sonrası karşılıklarına (özet tabanlı ispatlara) geçiş yolu, Ek C'de açık madde olarak TUTULMALIDIR.

BileşenBugün (hibrit)Q-Day sonrası
İşlem imzasıEd25519 + ML-DSA-44ML-DSA-44 (yedek: SLH-DSA)
Kontrol noktasıBLS eşik imzası + her PQ_CHECKPOINT kontrol noktasında bir ML-DSA/SLH-DSA mührüHer kontrol noktasında kuantum sonrası mühür
Anahtar değişimiX25519 + ML-KEM-768ML-KEM-768
JR ID ispatlarıHalo 2 (eliptik eğri tabanlı)Özet tabanlı ispat sistemi (Ek C)

5JR ID — kişilik kanıtı

5.1 Puan

JR ID puanı S∈[0,1000], bağımsız güvence katmanlarının tavanlı toplamıdır:

S=min(1000,∑kak·fk(xk)),fk∈[0,1]
(5.1)
Katman kSinyalNot
Hesap yaşıHesabın ne zamandır açık olduğu ve düzenli kazı geçmişiZamanla doygunluğa ulaşır
DavranışOturum örüntüleri, görev tutarlılığı, altın soru doğruluğuOverwatch puanlayıcısı
CihazCihaz özetinin tekilliği, cihaz geçmişiHam tanımlayıcı değil, yalnızca özetler saklanır
İlişki ağıDavet ve takım ağı; çiftlik kümelerine uzaklıkKüme tespiti
CanlılıkPeriyodik kısa insan görevleriHesap satışına karşı önlem
Kimlik bilgileriE-posta, borsa KYC'si, isteğe bağlı resmî kimlikHer biri puana sabit bir miktar ekler
Şekil 5.1Puan bileşimi ve seviyeler
T1T2T3
Hesap yaşıDavranışCihazİlişki ağıCanlılıkKimlik bilgileri

Örnek bir hesap: katmanların tavanlı toplamı S = 900 / 1000. Seviye eşikleri (τ₁, τ₂, τ₃) temsilidir.

R5.1Puan hesaplaması, hesaplamanın girdileri ve ağırlıkları (ak) yayımlanmış bir sürüm numarası TAŞIMALIDIR. Ağırlıklardaki değişiklikler yönetişim yoluyla yapılır.

R5.2Seviye eşikleri: T1:S≥τ1,T2:S≥τ2,T3:S≥τ3 (Ek A).

R5.3Sahte hesap işareti taşıyan bir hesap T0 seviyesinde OLMALIDIR.

R5.4Biyometrik veri TOPLANMAMALIDIR. Kişisel veri karşılığında ödeme YAPILMAMALIDIR.

5.2 Kimlik taahhütleri ve seviye ağaçları

R5.5Her JR ID sahibi cihazında gizli bir skid üretir ve zincire yalnızca C=Hid(skid) taahhüdünü yazar.

R5.6Her seviye için ayrı bir Merkle ağacı tutulur (TreeT1,TreeT2,TreeT3). Puanı seviye eşiğini aşan hesabın taahhüdü ilgili ağaca eklenir; puan eşiğin altına düştüğünde taahhüt ağaçtan çıkarılır. Ağaç kökleri her dönem zincire YAZILMALIDIR.

R5.7Puanları hesaplayan kimlik ihraççısı başlangıçta vakıftır; ağaç güncellemeleri İMZALANMALI ve itiraza AÇIK OLMALIDIR. Birden fazla bağımsız ihraççıya geçiş, Ek C'deki açık maddelerden biridir.

5.3 Sıfır bilgi ispatı

Bir uygulama, kullanıcıdan aşağıdaki ifadeyi kanıtlamasını ister (Semaphore / World ID yapısı izlenerek [4], Halo 2 ispat sistemiyle [11]):

Gizli girdiler:  sk_id, Merkle yolu
Açık girdiler:   root(Tree_T), app_id, action_id, nullifier, signal
İfade:           H_id(sk_id) ∈ Tree_T
                 nullifier = H_nul(sk_id ‖ app_id ‖ action_id)

R5.8İspat sistemi güvenilir kurulum (trusted setup) GEREKTİRMEMELİDİR (Halo 2 / PLONK ailesi, IPA taahhütleri [11]).

R5.9Aynı (app_id,action_id) için ikinci bir nullifier REDDEDİLMELİDİR (“bir insan, bir oy”).

R5.10Farklı uygulamalara ait nullifier'ları birbiriyle ilişkilendirmek mümkün OLMAMALIDIR.

R5.11Seçici ifşa: kullanıcı, bir görüntüleme anahtarı aracılığıyla belirli kayıtları belirli bir denetçiye AÇIKLAYABİLİR [11].

5.4 Ajan yetkilendirmesi

World AgentKit yaklaşımından uyarlanmıştır [4].

R5.12Bir JR ID sahibi, bir yapay zeka ajanına kendi JR ID'siyle imzalanmış bir yetkilendirme belgesi verebilir: Auth=(agent_key,scope,quota,expiry,revocation_nullifier).

R5.13Bir insanın aynı anda yürürlükte tutabileceği yetkilendirme sayısı AGENT_MAX ile sınırlıdır; bir ajanın yaptığı işlemler sahibinin “bir insan, bir oy” kotasından DÜŞÜLMELİDİR. Ajan eklemek ek oy veya ödül hakkı SAĞLAMAMALIDIR.

R5.14Bir yetkilendirmeyi, zincir üstü iptal listesine yazarak anında iptal etmek mümkün OLMALIDIR.

6Görev protokolü (İnsan Emeği Kanıtı)

6.1 Görev nesnesi

Görev, paylaşılan bir nesnedir (Ek B.1).

AlanAçıklama
typeSIGNAL, PANEL, ARENA, EYE, GATE, REACH
content_rootÖğe içeriklerinin DA katmanındaki Merkle kökü
item_countN
replicasÖğe başına çalışan sayısı, n (varsayılan 3–5)
min_tierÇalışanlardan istenen en düşük JR ID seviyesi
targetİsteğe bağlı ülke, dil ve demografik filtreler (yalnızca seviye ağaçlarına bağlı öznitelikler kullanılarak)
fee_usdABD doları cinsinden toplam ücret
deadlineGörevin kapanış zamanı
privacyYanıtların müşteriye ham mı, toplu mu teslim edileceği

R6.1Bir görev oluşturulduğunda ücreti, §8.3'teki kurala göre JR olarak KİLİTLENMELİDİR. Görev tamamlanmadan kapanırsa, tamamlanmamış öğelere düşen pay müşteriye İADE EDİLMELİDİR.

Şekil 6.1Görev ve öğe durum makineleri
GörevAÇIKKAPANIYORKESİNİPTALsüre sonutamamiadeÖğeGEÇİCİİTİRAZDAKESİNitirazkararitiraz süresi doldu

6.2 Altın sorular

R6.2Protokol, her görev akışına GOLD_RATE oranında altın soru KARIŞTIRMALIDIR. Altın sorular gerçek öğelerle aynı biçimde OLMALI ve onlardan ayırt edilebilir OLMAMALIDIR.

R6.3Altın yanıt anahtarları, ilgili öğelerin itiraz penceresi kapanana kadar AÇIKLANMAMALIDIR.

Gerekçe: Bu, FLOP'un “Ghost Task” yaklaşımının (yanıtları bilinen sentetik görevler) insan emeğindeki karşılığıdır [12].

6.3 Atama

R6.4j öğesinin çalışanları, uygun çalışanlar arasından ρe ile tohumlanmış doğrulanabilir bir rastgele fonksiyonla (VRF) SEÇİLMELİDİR.

(πij,yij)=VRFski(ρe‖j),i∈Aj⇔yij2256<n|Uj|
(6.1)

Uj: öğe için uygun çalışanlar (seviye, hedef, çevrimiçi) · πij: herkesin doğrulayabileceği bir ispat. Algorand'ın kriptografik kura (sortition) yönteminden uyarlanmıştır.

R6.5Ağ mesafesi kuralı: Aynı takımda bulunan veya davet ağında birbirine GRAPH_DIST adımdan daha yakın olan iki çalışan aynı öğeye ATANMAMALIDIR.

R6.6Bir insan, bir puan: Ortak kontrol altında olduğu tespit edilen hesaplar tek bir katılımcı olarak SAYILMALIDIR; bunlardan herhangi ikisi aynı öğeye atanamaz.

Simülasyon · Bir grup bir öğeyi ele geçirebilir mi?
%0%50%100%0%10%20%30%40%50saldırgan payı föğe ele geçirildi
Bağımsız sahte hesaplar%5,79
Bağlı halka + kural%0,00
1.000 öğe başına beklenen kayıp58 öğe

Kırmızı eğri, birbiriyle bağlantısız sanılan sahte hesapların rastgele atamada bir öğenin çoğunluğunu ele geçirme olasılığıdır. Ağ mesafesi kuralı açıkken aynı davet zincirindeki bir halka bir öğeye en fazla bir üye yerleştirebilir; geriye kalan risk, bağlantıları tespit edilemeyen hesaplardır ve bunu altın sorular ile stake (sonraki şekil) karşılar.

6.4 Yanıtlama: taahhüt ve açma

R6.7Bir çalışan önce commitment=Hans(answer‖salt‖item_id‖account) GÖNDERMELİDİR; öğenin tüm çalışanlarının taahhütleri toplandığında veya süre sınırı dolduğunda yanıtı ve tuzu AÇMALIDIR.

R6.8Açılmayan veya taahhüdüyle eşleşmeyen bir yanıt geçersizdir ve bir altın soruda verilmiş yanlış yanıt olarak sayılır.

Şekil 6.2Taahhüt ve açma zamanlaması
AtamaTaahhüt penceresiAçma penceresiUzlaşıÇalışan 1H(c‖t)c, tÇalışan 2H(c‖t)c, tÇalışan 3H(c‖t)c, tŷ
Taahhüt penceresi boyunca kimse bir başkasının yanıtını göremez; açma penceresinde açılan bir yanıt, ancak önceki taahhütle eşleşiyorsa geçerlidir.

6.5 Uzlaşı

y^j=argmaxy∑iwi·𝟙[yi=y],cj=maxy∑iwi·𝟙[yi=y]∑iwi
(6.2)

R6.9cj≥κ ise y^j geçici karar olur; değilse öğe bir insan doğrulayıcıya gider (§7.3).

R6.10Sürekli değerli yanıtlarda y^j itibar ağırlıklı medyandır ve uzlaşının gücü medyandan sapmayla ölçülür.

R6.11Signal (tahmin) görevlerinde uzlaşı beklenmez; bu görevlerin öğeleri sonradan, gerçekleşen sonuca göre puanlanır.

6.6 İtiraz oyunu

Arbitrum BoLD'un ikiye bölme (bisection) yaklaşımından uyarlanmıştır [13].

R6.12Müşteri, herhangi bir çalışan veya herhangi bir insan doğrulayıcı, DISPUTE_BOND tutarında teminat yatırarak bir görev kararına DISPUTE_WINDOW içinde İTİRAZ EDEBİLMELİDİR.

R6.13Toplu bir karara itiraz edildiğinde anlaşmazlık, ikiye bölme turlarıyla tek bir öğeye DARALTILMALIDIR; bir itirazın maliyeti görevin büyüklüğünden bağımsızdır.

R6.14Tek öğelik bir anlaşmazlık, ρe kullanılarak seçilen J üyeli bir jüriye gider; jüri ⌈2J/3⌉ oy çoğunluğuyla karar verir. Jüri üyelerine, itiraz eden tarafa ve öğenin çalışanlarına karşı R6.5 kuralı uygulanır.

R6.15Haksız bulunan taraf teminatını kaybeder; kaybedilen teminatın BURN_SLASH oranı yakılır, kalanı haklı çıkan tarafa ödenir.

R6.16Herhangi bir itirazın toplam süresi, katılımcı sayısından bağımsız olarak DISPUTE_MAX ile üstten sınırlıdır.

Simülasyon · İkiye bölmeli itiraz oyunu
Tur0 / 14
Kalan aralık16.384 öğe
Gereken tur log₂N14
Jürinin incelediği—

Bir görevde N öğe vardır ve taraflar sonucun nerede ayrıştığı konusunda anlaşamaz. Her tur aralığı yarıya indirir ve taraflar hangi yarıda ayrıştıklarını söyler; log₂N turdan sonra tek bir öğe kalır. Jüri yalnızca o tek öğeye bakar; böylece bir itirazın maliyeti görevin büyüklüğünden bağımsız kalır (Arbitrum BoLD'dan uyarlanmıştır).

6.7 Kesinlik ve veri saklama

R6.17Bir karar, itiraz penceresi kapandığında veya itiraz çözüldüğünde kesinleşir ve zincire yazılır.

R6.18Öğe içerikleri, yanıtlar ve kararlar en az itiraz penceresi boyunca DA katmanında SAKLANMALIDIR; bu sürenin ardından budanabilir. Zincirde yalnızca kökler kalır.

R6.19Müşteriye teslim edilen veri, çalışanın hesabıyla İLİŞKİLENDİRİLMEMELİDİR (yalnızca seviye ve izin verilen öznitelikler teslim edilir).

7İtibar, insan doğrulayıcılar ve jüriler

7.1 İtibar güncellemesi

Her öğe kesinleştikten sonra:

wi←clip[wmin,wmax]((1−λi)wi+λi[α·agreei+(1−α)·goldi])
(7.1)
λi=λup if si≥wi,λi=λdown if si<wi,λdown>λup
(7.2)

si, köşeli parantez içindeki sinyaldir. agreei∈{0,1}: yanıtın kesinleşmiş kararla eşleşip eşleşmediği · goldi∈{0,1}: bir altın sorudaki doğruluk (altın soru yoksa terim çıkarılır ve α=1 kullanılır).

Simülasyon · İtibar yavaş kazanılır, hızlı kaybedilir
00,51060120180240kesinleşen öğeleritibar w
Dürüst çalışan120. öğeden sonra hile yaparRastgele yanıtlayan bot

Kesinleşen her öğeden sonra itibar, uzlaşıyla uyuma ve (her 20 öğede bir) altın soru doğruluğuna göre güncellenir. λ_down > λ_up olduğu için 120. öğeden sonra hile yapmaya başlayan bir hesap, aylarca biriktirdiğini birkaç düzine öğede kaybeder.

7.2 İnsan doğrulayıcı olmak

R7.1İnsan doğrulayıcı olma koşulları: seviye ≥ T2, itibar ≥ wval ve en az HV_MIN_STAKE JR stake.

R7.2Son HV_WINDOW altın sorudaki doğruluğu τgold eşiğinin altına düşen bir doğrulayıcının stake'inden σhv oranında kesinti yapılır ve doğrulayıcının rolü askıya alınır.

7.3 Doğrulayıcı puanlaması ve kırpma

Bittensor'un Yuma Uzlaşısından (Yuma Consensus) uyarlanmıştır [14]. pvj, v doğrulayıcısının j çalışanına verdiği kalite puanı; sv ise doğrulayıcının stake'i olsun.

mj=medianv(s)(pvj),p^vj=min(pvj,mj),qj=∑vsvp^vj∑vsv
(7.3)
bondv(e)=(1−β)bondv(e−1)+β·(1−1|Jv|∑j∈Jv|pvj−qj|)
(7.4)

Doğrulayıcının uzlaşıyla uyumunun üstel hareketli ortalaması (küçük β). Ödüller bu bağ (bond) değeriyle orantılıdır.

R7.3Doğrulayıcı ödülleri, bir doğrulayıcının puanlarının zaman içinde uzlaşıyla ne kadar örtüştüğüne (bağına) göre DAĞITILMALIDIR; uzlaşıya erken yakınsayan bir doğrulayıcı daha büyük pay kazanır.

7.4 Caydırıcılık koşulu

R7.4Stake ve kesinti parametreleri, her rolün aşağıdaki koşulu sağlayacağı şekilde SEÇİLMELİDİR.

σ·s≥Gmaxpmin,P(none of m cheats is caught)=(1−q)m
(7.5)

Gmax: bir itiraz penceresi içinde hileyle elde edilebilecek en büyük kazanç · pmin: en düşük yakalanma olasılığı (altın soru oranından ve denetim oranından türetilir).

Simülasyon · Hile, beklenen değerde para kaybettirmeli
0020406080100120dürüst olmayan yanıt mbeklenen kâr (JR)
20 hileden sonra yakalanmama%35,8
100 hileden sonra yakalanmama%0,59
En iyi hile planızarar
Caydırıcılık koşulu σ·s ≥ g/q20 JR

Dürüst olmayan her yanıt q olasılıkla bir altın soruya ya da denetime takılır. Hiç yakalanmama olasılığı (1 − q)ᵐ hızla sıfıra yaklaşır ve yakalanan, stake'ini kaybeder. Eğrinin sıfırın altında kaldığı her yerde hile kâr getirmez.

8Ekonomi: basım, yakım ve ücretler

8.1 Basım

M(e)=K(e)+R(e)+W(e)+V(e)+Q(e)
(8.1)
TerimKaynakKural
K(e)Kazı§9.1
R(e)Davet§9.2
W(e)İnsan emeği havuzuW(e)=W0·2−⌊e/HW⌋, §8.4 uyarınca dağıtılır
V(e)Zincir doğrulayıcılarıV(e)=V0·2−⌊e/HV⌋, stake ve performansa göre
Q(e)İnsan doğrulayıcılarW(e) tutarının HV_SHARE oranı, §7.3 uyarınca dağıtılır

R8.1JR yalnızca bu tablodaki kaynaklardan BASILMALIDIR. Başka herhangi bir yolla basım GERÇEKLEŞMEMELİDİR.

8.2 Yakım

B(e)=Bagent(e)+Bcustomer(e)+Bfee(e)+Bslash(e)
(8.2)

R8.7Ajan ücreti yakımı Bagent, R3.21 uyarınca hesaplanır. Ajan ücretinin yakılmayan kısmı olan Hagent(e), o dönemin insan emeği havuzuna eklenir ve basım olarak SAYILMAMALIDIR.

8.3 Müşteri ödemesi ve yakım (yakım-basım)

Render'ın yakım-basım dengesinden (burn-and-mint equilibrium) uyarlanmıştır [15].

R8.2Görev ücretleri ABD doları cinsinden belirlenir. Bir görev oluşturulduğunda θ·feeusd değerindeki JR, zincir üstü fiyat beslemesinin zaman ağırlıklı ortalamasıyla HESAPLANMALI ve KİLİTLENMELİDİR.

lockJR=θ·feeusdPtwap,Ptwap=1Δ∫t−ΔtmediankPk(τ)dτ
(8.3)

R8.3Bir öğe kesinleştiğinde, kilitli tutardan öğeye düşen pay YAKILMALI ve öğenin emek kredisi olarak çalışanlarına KAYDEDİLMELİDİR.

R8.4Ücretin kalan 1−θ kısmı işletim hesabına (sponsor havuzu, denetimler, vakıf) aktarılır.

R8.5Fiyat beslemesi en az ORACLE_MIN bağımsız kaynaktan YARARLANMALI ve tek bir kaynağın sapması medyanla SINIRLANMALIDIR.

8.4 İnsan emeği havuzunun dağıtımı

Wi(e)=(W(e)+Hagent(e))·bi(e)·wi∑jbj(e)·wj
(8.4)

R8.6Bir dönemde hiç müşteri işi yoksa W(e), ağ görevlerine (altın sorular, kalibrasyon görevleri, Signal) eşit kredi ağırlığıyla DAĞITILMALIDIR.

8.5 Denge

ΔS(e)=M(e)−B(e),Bagent+θ·U(e)P=M(e)⇒P∗=θ·UM−Bagent
(8.5)

Yalnızca açıklama amaçlıdır; bir fiyat vaadi değildir. B_agent > M olduğunda arz, müşteri talebinden bağımsız olarak daralır.

Simülasyon · Yakım-basım dengesi
07,9 mn191724dönemJR / dönemyakım ≥ basım
Basım MYakım B
Denge dönemi8. dönem
24 dönem sonunda net arz değişimi−78,64 mn JR
Denge koşulu P* = θU/M0,0160 $ (1. dönem)

Üstteki ince çizgi: kümülatif net arz değişimi (yukarı = büyüyen arz, aşağı = küçülen arz).

Basım her yarılanmayla düşer (her 8 dönemde bir); yakım, müşteri ödemelerinin θ payıyla piyasadan satın alınıp yok edilen JR'dir. Buradaki fiyat sabit bir varsayımdır; gerçek denge yalnızca gerçek talebe bağlıdır. Bu bir fiyat tahmini değildir.

8.6 Ücret dağıtımı

KalemGittiği yer
Temel ücretYakılır (R3.16)
Ajan ücretiTOLL_BURN oranı yakılır, kalanı insan emeği havuzuna gider (R3.21); istenmeyen mesajlarda RECIPIENT_SHARE alıcı insana ödenir (R3.25)
Öncelik ücretiBlok üreticisi
Kesilen stakeBURN_SLASH oranı yakılır, kalanı itirazı kazanana / hileyi kanıtlayan tarafa gider
Görev ücretinin 1−θ kısmıİşletim hesabı

8.7 Dolar cinsinden fiyatlama, TWAP ve stabil varlık yolu

Ajanlar bütçelerini dolar cinsinden planlar. Bu nedenle ajan ücreti ve hizmet fiyatları dolar cinsinden tanımlanabilir; böylece ajan fiyat riski taşımaz ve yalnızca bir işletme bakiyesi tutar.

R8.8Yönetişim ajan ücretini dolar cinsinden tanımladığında (TOLL_USD), ücretin JR karşılığı her dönemin başında R8.5'teki fiyat beslemesinin TWAP_WINDOW ortalamasından HESAPLANMALIDIR.

τJR(e)=τusdPtwap(e),τusd(e)=TOLL_USD·max(1,ρ(e)TOLL_TARGET)2
(8.6)

R8.9Ajan ücreti ve görev ücretleri, yönetişimin onayladığı STABLE_ASSETS listesindeki bir varlıkla ÖDENEBİLİR. Protokol bu tutarları CONVERT_BATCH aralığıyla, SWAP_MAX_SLIPPAGE sınırını aşmadan, zincir üstü bir takas yoluyla JR'ye ÇEVİRMELİDİR.

R8.10Çevrim yoluyla elde edilen JR, JR ile yapılan bir ödemeyle aynı kurala tabidir: ajan ücretinin TOLL_BURN oranı ve görev ücretinin θ oranı yakılır, kalanı insan emeği havuzuna veya işletim hesabına gider. Stabil varlık yolu basım YAPMAMALIDIR (I16).

R8.11Kayma sınırı nedeniyle çevrilemeyen tutar bir sonraki partiye devredilir; CONVERT_BATCH × 3 süre içinde yine çevrilemezse ödeyene İADE EDİLMELİDİR.

Bstable(e)=θx·Ustable(e)·(1−sslip)Pswap(e),θx∈{TOLL_BURN,θ}
(8.7)

9Kazı ve ödül muhasebesi

9.1 Kazı emisyonu

Testnet'te çalışan formül (JR Kazı) mainnet'e değişmeden taşınır:

hourlyi=B·Ri·min(C^,1+Gi+Ti),B=B02k
(9.1)
Ki(e)=∑s∈sessions(i,e)∫tsts+24hB(ts)·Ri·min(C^,1+Gi(τ)+Ti(τ))dτ
(9.2)

Katmanlar bir oturum sırasında değişebilir; kazanç olay tabanlıdır ve aralık aralık toplanır. Taban hız, oturumun başladığı andaki değerinde sabitlenir (R9.2).

SembolAnlamı
RiRozet çarpanı: Normal 1, Mavi Rozet 2, Sarı Rozet 4
GiKişisel görev katmanı (kayan pencereler: günlük görevler için 24 saat, haftalık görevler için 7 gün)
TiTakım katmanı (takımın önceki haftaki sonucu; yalnızca lidere yansır)
C^Toplam çarpanın tavanı

R9.1Bir oturum 24 saat sürer ve kendiliğinden kapanır; oturum içindeki katman değişiklikleri olay olay (gerçekleştikleri andan itibaren) UYGULANMALIDIR.

R9.2Bir yarılanma açık bir oturumu DEĞİŞTİRMEMELİDİR; yarılanma, kullanıcının bir sonraki oturumundan itibaren GEÇERLİ OLMALIDIR.

R9.3Mainnet'te bir kazı oturumu bir mikro görev tamamlanarak başlatıldığında Gi değerine MICRO_BONUS eklenir.

9.2 Davet

Ri(e)=0.20·∑j∈L1(i)Kj(e)+0.10·∑j∈L2(i)Kj(e)
(9.3)

R9.4Davet payları yalnızca kazı emisyonundan (K) HESAPLANMALIDIR; insan emeğinden, davet ödüllerinden veya başka herhangi bir kazançtan HESAPLANMAMALIDIR.

R9.5Davet payları ek olarak basılır; davet edilenin kazancından DÜŞÜLMEMELİDİR.

R9.6Davet derinliği iki seviyeyi AŞMAMALIDIR.

9.3 Ödül kökü

Milyonlarca kullanıcının saatlik kazançlarının her birini zincire tek tek yazmaya gerek yoktur.

Şekil 9.1Ödül kökü ve talep
alice.jrK R W Qbob.jrK R W Qcarol.jrK R W Qdave.jrK R W Qerin.jrK R W Qfrank.jrK R W Qgrace.jrK R W Qheidi.jrK R W Qödül kökü (zincirde)Merkle yolu
Her dönemin sonunda her hesabın K, R, W ve Q tutarları bir Merkle ağacının yapraklarına yazılır ve zincire yalnızca kök gider. Kullanıcı, kendi yaprağını Merkle yoluyla (turuncu) kanıtlayarak sponsorlu bir işlemle talepte bulunur.
leafi=Hrew(e‖i‖Ki‖Ri‖Wi‖Qi),proof length=⌈log2|accounts|⌉
(9.4)

R9.7Her dönemin sonunda ödül hesaplayıcı, dönemin tüm ödüllerini (K,R,W,Q) hesap bazında HESAPLAMALI, bunları bir Merkle ağacında TOPLAMALI ve kökü zincire YAZMALIDIR.

R9.8Kök REWARD_WINDOW boyunca itiraza açıktır; herkes kendi yaprağını ve hesaplamanın girdilerini DOĞRULAYABİLMELİDİR. Hatalı bir kök itirazla geri alınır ve hesaplayıcının stake'i kesilir.

R9.9Kullanıcı ödülünü, Merkle ispatı taşıyan sponsorlu bir talep işlemiyle bakiyesine aktarır.

R9.10Ödül hesaplayıcı başlangıçta vakıftır; Açık mainnet aşamasında bu rol, zincir doğrulayıcılarından oluşan eşik imzalı bir komiteye DEVREDİLMELİDİR.

9.4 İnsanla sınırlı emisyon ve yarılanma takvimi

Vizyon belgesinin tokenomiği (§5) iki kurala dayanır: yalnızca doğrulanmış insanlar kazı yapar ve insanlığın ağa katılan kesimi her on katına çıktığında taban hız yarıya iner.

R9.11Bir JR ID, UTC günü başına SESSIONS_PER_DAY sayısından fazla kazı oturumu AÇMAMALIDIR. Kazı ve davet basımı yalnızca seviyesi en az MINT_MIN_TIER olan ve sahte hesap işareti taşımayan insan hesaplarına YAPILMALIDIR.

R9.12Ajan hesapları (R3.18) kazı oturumu AÇMAMALI, davet payı ALMAMALI ve insan emeği kredisi KAZANMAMALIDIR.

K(e)≤|V(e)|·SESSIONS_PER_DAY·24·B(e)·C^
(9.5)

I14 sayesinde her kontrol noktasında doğrulanabilir: ödül kökündeki toplam K bu sınırı aşamaz.

R9.13V(e), dönemin başında seviyesi en az T1 olan, işaret taşımayan ve son LIVENESS_WINDOW içinde en az bir oturum açmış farklı JR ID'leri ifade eder. Ödül hesaplayıcı |V(e)| değerini seviye ağaçlarından HESAPLAMALI ve ödül köküyle birlikte YAYIMLAMALIDIR.

R9.14Yarılanma aşaması, HALVING_MILESTONES = 10⁴, 10⁵, 10⁶, 10⁷, 10⁸, 10⁹ olmak üzere aşağıdaki kuralla HESAPLANMALIDIR.

k(e)=max(k(e−1),|{m∈HALVING_MILESTONES:|V(e)|≥m}|),B(e)=B02k(e)
(9.6)

B₀ ilk aşamanın taban hızıdır; testnet'teki bugünkü hız olan B = 0,125 JR/saat, içinde bulunulan aşamaya aittir (B₀ = B · 2ᵏ).

R9.15Yarılanma aşaması AZALMAMALIDIR: V sonradan düşse bile k geri inmez. R9.2 uyarınca yeni bir aşama yalnızca sonraki oturumlara uygulanır.

R9.16HALVING_MILESTONES ve SESSIONS_PER_DAY genesis'te sabitlenir ve yalnızca R11.5 uyarınca değiştirilebilir.

10Testnet'ten mainnet'e

FLOP'un testnet ve airdrop kurallarından uyarlanmıştır [12].

R10.1Anlık görüntü (snapshot): Testnet kayıtları önceden duyurulan bir blok yüksekliğinde DONDURULMALIDIR; bu yükseklikten sonraki etkinlik SAYILMAMALIDIR.

R10.2Uygunluk: Bir hesap (a) KYC'yi tamamlamış OLMALI, (b) seviyesi ≥ T1 OLMALI ve (c) sahte hesap işareti TAŞIMAMALIDIR. İnceleme süresi içinde temize çıkmayan işaretli bir hesap pay almaz; işaret sürdüğü sürece kısmi pay VERİLMEMELİDİR.

R10.3Yayım: Hesap bazında dağıtım listesi ve özeti genesis'ten önce YAYIMLANMALI ve liste, genesis kilitlenene kadar düzeltilebilir KALMALIDIR.

R10.4Genesis'e dahil etme: Her pay, genesis bloğuna kullanıcının kendi hesabında dondurulmuş bakiye olarak YAZILMALIDIR; bir talep süresi OLMAMALIDIR.

R10.5Kilit açma: Dondurulmuş bir P0 bakiyesi için kilidi açılan miktar aşağıdaki gibidir.

unlocked(t)=min(P0−Slashed,⌊φ·P0⌋+credit(t))
(10.1)

credit(t): hesabın mainnet'te insan emeğiyle (Wi,Qi) kazandığı toplam JR; her ödül bir kez sayılır. Kazı ve davet ödülleri kredi olarak sayılmaz.

R10.6Dondurulmuş bakiye, insan doğrulayıcı stake'i olarak KİLİTLENEBİLİR; bu durumda olası kesintiler önce dondurulmuş bakiyeden düşülür.

11Yönetişim ve protokol yükseltmeleri

Şekil 11.1İki meclis
Doğrulayıcı MeclisiOy ağırlığı: stakeKabul: stake'in ≥ 2/3'üAğı güvenceye alanlarİnsan MeclisiBir doğrulanmış insan, bir oyKabul: katılım ≥ q_H, oy > 1/2Ağı oluşturanlarBir JRIP ancak iki meclis de onaylarsa yürürlüğe girer∧

11.1 İki meclis

  • Doğrulayıcı Meclisi: Etkin zincir doğrulayıcıları; oy ağırlığı stake'tir (devredilen stake dahil).
  • İnsan Meclisi: Seviyesi ≥ T1 olan her JR ID; bir insan, bir oy. Oylar §5.3 ispatıyla kullanılır (action_id=JRIP number); hiçbir kimlik açığa çıkmaz.

11.2 JRIP

R11.1Protokol değişiklikleri numaralı JRIP belgeleri olarak önerilir ve zincir üstü oylamaya sunulur.

R11.2Kabul için, İnsan Meclisi'nde katılım ≥ qH olmak kaydıyla, Doğrulayıcı Meclisi'nde stake'in en az üçte ikisi ve İnsan Meclisi'nde oyların yarısından fazlası ZORUNLUDUR.

R11.3Kabul edilen bir değişiklik ENACT_DELAY süresinin ardından yürürlüğe girer. Katılımcıların yükümlülüklerini artıran bir değişiklik, UNBONDING süresi dolmadan YÜRÜRLÜĞE GİRMEMELİDİR.

R11.4İlk aşamada öneri hakkı vakıftadır; bu bir oy hakkı değildir. Açık mainnet aşamasında öneri hakkı, PROPOSAL_BOND yatıran herkese açılır.

R11.5Genesis'te sabitlenen değerler (davet derinliği, R8.1 basım kaynakları, HALVING_MILESTONES, SESSIONS_PER_DAY) yalnızca her iki mecliste de en az 3/4 çoğunlukla değiştirilebilir.

11.3 Acil durumlar

R11.6Modül bazında duraklatma yetkisi ve zaman kilitli acil yükseltme yetkisi çoklu imzalı bir anahtarda bulunur. Bu yetki zorunlu bir gecikme ve bir bekleme süresiyle sınırlıdır ve yönetişimin yerine KULLANILMAMALIDIR.

R11.7Acil durum anahtarının kaldırılması, merkeziyetsizleşme yol haritasının son adımıdır.

12Köprüler ve ajan–insan takası

R12.1JR Chain, başka zincirlerdeki ajanların (örneğin hesaplama ağlarının) zincirler arası JR takası yapabilmesi için özet zaman kilitli sözleşmeleri (HTLC) ve nokta zaman kilitli sözleşmeleri (PTLC) yerel ilkeller olarak DESTEKLEMELİDİR.

R12.2Ajanlar, böyle bir takasla elde ettikleri JR ile veya bir aracı üzerinden dolar ödeyerek insan emeği satın alabilir.

R12.3Köprüler Açık mainnet aşamasına aittir; her köprünün güvenlik varsayımları ayrı ayrı BELGELENMELİDİR.

HTLC takası (X zincirindeki ajan A; JR Chain'deki insan emeği satıcısı S)
1. A gizli bir r seçer ve h = H(r) değerini yayımlar
2. A, X zincirinde:   lock(payment, h, t₁)        t₁ > t₂
3. S, JR Chain'de:    lock(JR, h, t₂)
4. A, JR Chain'de r'yi açıklar ve JR'yi alır   (r artık herkese açıktır)
5. S, X zincirinde aynı r ile ödemeyi alır
Zaman aşımında her kilit sahibine iade edilir.

12.1 Tokenize gerçek dünya varlıkları

Tokenize gerçek dünya varlıklarını (hazine bonoları, fon payları, hisse senetleri) lisanslı üçüncü taraflar ihraç eder; JR Chain ise bu varlıkları taşıyan nesneleri, transferlerini koruyan uygunluk denetimini ve zincir dışı olgularının insan tasdikini sağlar. Model, Ondo'nun tokenize hazine kâğıtlarını ve hisse senetlerini örnek alır, ancak iki noktada ayrılır: uygunluk adres izin listeleriyle değil sıfır bilgiyle ispatlanır; teminata ilişkin olguları da doğrulanmış insanlar tasdik eder [30][31].

R12.4Tokenize bir varlık, kayıtlı bir ihraççı hesabının oluşturduğu bir varlık nesnesi OLMALI; ihraççıyı, dayanak varlığa bir referansı, uyum politikasını ve en son tasdik kökünü KAYDETMELİDİR. JR Network'ün kendisi tokenize varlık İHRAÇ ETMEMELİ, ELİNDE TUTMAMALI ve İTFA ETMEMELİDİR.

R12.5Bir varlık nesnesinin her transferi, alıcıyı varlığın uyum politikasına göre DENETLEMELİDİR. Uygunluk, politikanın gerektirdiği önermeler üzerinde §5.3'teki JR ID sıfır bilgi ispatıyla GÖSTERİLMELİDİR (örneğin: seviye ≥ T2, yargı bölgesi kısıtlı bir kümenin dışında, yaptırım listesinde değil); bu denetim, alıcının kimliğinin ihraççıya veya diğer sahiplere açıklanmasını GEREKTİRMEMELİDİR. Bir ajan hesabı (§3.7) yalnızca sahibinin ispatıyla uygun sayılır.

R12.6Bir ihraççı, düzenleyici raporlama için belirli kayıtlara yalnızca sahibin verdiği bir görüntüleme anahtarı aracılığıyla ERİŞEBİLİR (R5.11).

R12.7Bir varlığın zincir dışı olguları (rezerv beyanları, saklama teyitleri, net varlık değeri) insan tasdik görevleriyle TASDİK EDİLMELİDİR. Bunlar, öğeleri ihraççının yayımladığı kanıtlardan oluşan, VRF ile bağımsız çalışanlara atanan, altın sorularla karıştırılan ve uzlaşıyla kesinleşen §6'daki protokolün görevleridir. Karar kökü varlık nesnesine YAZILMALIDIR. Bir tasdik başarısız olur veya gecikirse nesne unattested olarak İŞARETLENMELİDİR; cüzdanlar ve sözleşmeler tasdiksiz varlıkları REDDEDEBİLİR.

R12.8Varlık nesnesi transferlerinin ücretleri JR ile ÖDENMELİDİR (temel ücret; ajan hesapları için buna ek olarak ajan ücreti). Tokenize bir varlık, protokol ücretlerinin ödemesi olarak KABUL EDİLMEMELİDİR.

R12.9Tokenize varlıklar Açık mainnet aşamasına aittir. İlk ihraççı kabul edilmeden önce hukuki yapı (D11) ve her ihraççının lisansları YAYIMLANMALIDIR.

Gerekçe: İnsan tasdiki, ihraççının denetçisini ve saklama kuruluşunu tamamlar; onların yerini almaz. Bir token'ın arkasındaki kanıtları, ihraççıyla hiçbir ilişkisi olmayan insanların kontrol edebileceği hâle getirir ve insan emeğini zaten güvence altına alan görev protokolünü, jürileri ve itiraz oyununu yeniden kullanır.

13Güvenlik değişmezleri

No.Değişmez
I1Basım yalnızca R8.1'deki kaynaklardan gerçekleşir.
I2Her yakım ve basım zincirde iz bırakır; toplam arz her kontrol noktasında hesaplanabilir.
I3Bir nullifier kendi kapsamı içinde yalnızca bir kez kullanılır (R5.9, R3.13).
I4Bir insan, daha fazla ajan ekleyerek ek oy, kota veya ödül kazanamaz (R5.13).
I5Aynı takımdaki veya davet ağında birbirine yakın olan çalışanlar aynı öğeyi doğrulayamaz (R6.5).
I6Kesinleşmeyen öğeler için görev ücretleri yakılmaz; müşteriye iade edilir (R6.1).
I7Davet payları yalnızca kazıdan hesaplanır ve hiç kimsenin kazancından düşülmez (R9.4–R9.5).
I8Kişisel veri karşılığında ödeme yapılmaz; biyometrik veri toplanmaz (R5.4).
I9Yükümlülükleri artıran bir değişiklik, katılımcılara çıkış için süre tanınmadan yürürlüğe girmez (R11.3).
I10Bir ödül kökündeki ödüller, kökün itiraz penceresi kapanmadan talep edilemez (R9.8).
I11Ajan ücreti asla basım yapmaz; her ajan ücreti yakılır, insan emeği havuzuna gönderilir ya da istenmeyen mesajlarda kısmen alıcı insana ödenir (R3.21, R3.24, R3.25).
I12Doğrulanmış bir insan, kota dahilinde ajan ücreti ödemez (R3.22).
I14Kazı emisyonu doğrulanmış insan sayısıyla sınırlıdır; ajan hesapları basımdan pay almaz (R9.11, R9.12, Denklem 9.5).
I15Yarılanma aşaması hiçbir zaman azalmaz (monoton azalmayan); taban hız asla yükselmez (R9.15).
I16Stabil varlıkla yapılan ödeme JR basmaz; çevrilen JR, bir JR ödemesiyle aynı yakım kuralına tabidir (R8.10).
I13Her imza ve anahtar bir algoritma tanımlayıcısı taşır; kuantum sonrası bileşen genesis'ten itibaren zorunludur (R4.11, R4.13).

14Hata semantiği

AktörHataSonuç
ÇalışanYanıtı açmadıÖğe geçersiz; altın soruda yanlış yanıt olarak sayılır (R6.8)
ÇalışanRastgele yanıtlamaAltın soru doğruluğu düşer, itibar hızla azalır, atamalar durur
ÇalışanÇiftlik hesabıSahte hesap işareti, T0 seviyesi, mainnet payı yok
İnsan doğrulayıcıUzlaşıdan sürekli sapmaPuanlar kırpılır, ödüller azalır; altın soru eşiğinin altına düşerse stake kesilir
JüriYeter sayıya ulaşılamadıJüri yeniden kurayla seçilir; itiraz DISPUTE_MAX süresini aşarsa geçici karar kesinleşir
MüşteriHaksız itirazDISPUTE_BOND kaybedilir
Ödül hesaplayıcıHatalı kökİtirazla geri alınır, stake kesilir, kök yeniden hesaplanır
Zincir doğrulayıcısıÇevrimdışılık / çift imzaR3.10 kesinti tablosu
Fiyat beslemesiKaynak sapmasıMedyanla sınırlanır; çok az kaynak kalırsa yeni görev oluşturma durur
Kimlik ihraççısıHatalı ağaç güncellemesiİtirazla geri alınır; etkilenen ispatlar bir sonraki köke kadar reddedilir

15Ufuk mühendisliği

Bu bölüm, vizyon belgesinde ortaya konan Ufuk hedeflerinin teknik taslağıdır. Kuralları normatif dille yazılmıştır ve uzun vadeli hedef protokolü tanımlar.

15.1 Tam kuantum sonrası geçiş

U1.1Yönetişim, klasik eliptik eğri kriptografisinin pratikte kırıldığını ilan ettiğinde (Q-Day), klasik imzalar yeni işlemler için GEÇERSİZ OLMALI ve yalnızca kuantum sonrası bileşenle imzalanmış işlemler KABUL EDİLMELİDİR.

U1.2Hiç kuantum sonrası anahtar kaydetmemiş hesaplar için, Q-Day'den önce yayımlanmış bir kurtarma yolu (zkLogin veya n kişiden m kişinin onayı) üzerinden yeni bir anahtar bağlama penceresi TANIMLANMALIDIR.

U1.3JR ID ispat sistemi, özet tabanlı (kuantum sonrası) bir ispat sistemine geçebilecek şekilde SÜRÜMLENMELİDİR; seviye ağaçları yalnızca özetlere dayandığı için bu geçişten etkilenmez.

15.2 Gezegenler arası uzlaşı

Şekil 15.1Bölgesel kesinlik + gezegenler arası kontrol noktaları
Dünya bölgesi~0,4 snMars bölgesi~0,4 snkontrol noktası özeti (3–22 dk)diğer bölgeden imzalı onay

U2.1Her bölge (r∈{Earth,Mars,…}), §3.2'deki uzlaşıyı kendi doğrulayıcı kümesiyle yürütür ve bölgesel kesinlik üretir.

U2.2Her nesne bir ana bölgeye aittir ve onu yalnızca ana bölgesindeki işlemler değiştirebilir. Bu nedenle iki bölge aynı nesneyi eşzamanlı olarak harcayamaz.

U2.3Bölgeler arası bir transfer, kaynak bölgede kilitleme ve hedef bölgede gecikmeli basım olarak gerçekleştirilir; hedef bölge, ancak kaynak bölgenin imzalı kontrol noktası özetini aldıktan sonra basım yapar.

U2.4Her IP_EPOCH sonunda bölgeler birbirlerinin kontrol noktası köklerini çapraz imzalar; bir bölgenin kesinleşmiş geçmişini geri almak, o bölgenin stake'inin üçte birinin kesilmesini gerektirir (R3.6'nın bölgesel karşılığı).

ttransfer≈tregional+d(t)c+tregional,d(t)c∈[3,22]min (Earth–Mars)
(15.1)

15.3 İnsan damgası protokolü (Stamp)

Şekil 15.2İnsan damgası token'larının ihracı ve harcanması
1Ayda birTelefon, bir JR ID ispatıyla k adet kör token alır
2Her istekteTarayıcı bir token harcar: “arkamda bir insan var”
3SiteToken'ı doğrular; kimliği de diğer siteleri de göremez
4KotaBir nullifier, aynı token'ın iki kez kullanılmasını engeller

U3.1İhraç: seviyesi ≥ T1 olan bir JR ID, ayda en fazla STAMP_QUOTA adet kör imzalı token alabilir; ihraç isteği bir §5.3 ispatı ve nullifier=H(skid‖month‖stamp) taşır [17].

U3.2Harcama: istemci bir HTTP isteğine bir token ekler; doğrulayan site token'ı ihraççının açık anahtarına göre denetler ve harcanmış token'ların özetlerini kendi kümesinde tutar. Site, kullanıcının kimliğini veya diğer sitelerdeki harcamalarını öğrenemez.

U3.3İhraççı anahtarı her ay yenilenir; önceki aya ait token'lar geçersiz hâle gelir ve harcanmış token kümeleri budanabilir.

15.4 Küresel İnsan Konseyi (Council)

nc=max(nmin,⌊n·NcN⌋),p^=∑cNcNp^c
(15.2)

Tabakalı örnekleme: Nc bir tabakadaki (ülke × dil) doğrulanmış insan sayısı, nc ise o tabakadan çekilen üye sayısıdır. Seçim VRF ile yapılır (Denklem 6.1); oylar taahhüt–açma yöntemiyle ve §5.3 ispatıyla kullanılır [21].

U4.1Konsey üyeliği tek bir karar için geçerlidir; seçimin sonucu oylama penceresi açılmadan bilinebilir OLMAMALIDIR.

15.5 Kişisel Yapay Zeka İkizi (Twin)

R5.12–R5.14'teki ajan yetkilendirmesi Twin'in temelidir. Buna ek olarak:

U5.1Bir Twin'in bir dönemde harcayabileceği JR, sahibinin belirlediği budgete ile sınırlıdır; kapsamı dışındaki her eylem, sahibinin onayı için Gate üzerinden YÖNLENDİRİLMELİDİR.

15.6 Nöral insan kanıtı

(R,P)←Gen(w),Cneural=H(R),Rep(w′,P)=RifdH(w,w′)≤t
(15.3)

Bulanık çıkarıcı (fuzzy extractor) [18]: w cihazdaki ham ölçüm, P herkese açık yardımcı veri, R ise türetilen anahtardır. Zincirde yalnızca Cneural saklanır.

U6.1Ham nöral veri cihazdan ÇIKMAMALI ve SAKLANMAMALIDIR; katman tamamen isteğe bağlıdır ve R5.4 ile çelişen her tasarım reddedilir.

15.7 Yapay Zeka Verim Payı (Yield)

Y(e)=ρY·∑tx∈A(e)fee(tx),Yi(e)=Y(e)|{i:tieri≥T1}|
(15.4)

U7.1A(e), dönem içinde yetkilendirme belgesi taşıyan ajanların ve Gate ya da Reach müşterisi olan ajanların yaptığı işlemlerin kümesidir. Dağıtım, ödül köküne bir Yi alanı olarak eklenir.

15.8 İnsanlık Arşivi (Archive)

anchor(e)=MMR({H(contentk‖nullifierk)}k∈e),C∞=c0δ
(15.5)

Merkle Dağ Silsilesi (Merkle Mountain Range, MMR), geçmişi değiştirilemeyen ve yalnızca ekleme yapılabilen bir özet yapısıdır [19]; kalıcı depolama, depolama maliyetinin zamanla düştüğü varsayımıyla boyutlandırılan bir bağış fonundan (endowment) karşılanır [20].

AParametre tablosu

[AÇIK]: değer henüz belirlenmedi · [ÖRNEK]: tartışma için örnek · [CANLI]: testnet'te kullanılan değer.

ParametreAçıklamaDeğer
EPOCH_LENDönem uzunluğu24 saat [ÖRNEK]
VAL_MAXEn fazla zincir doğrulayıcısı sayısı[AÇIK] (başlangıçta 20–50 [ÖRNEK])
VAL_MIN_STAKEDoğrulayıcı öz stake'i[AÇIK]
UNBONDINGStake çözme süresi[AÇIK]
DOWN_SHORTAltında yalnızca küçük kesintinin uygulandığı çevrimdışılık süresi (R3.10)[AÇIK]
HUMAN_LANEİnsan şeridine ayrılan kapasite oranı[AÇIK]
PBH_QUOTAAylık insan şeridi bileti sayısı[AÇIK]
SPONSOR_QUOTADönem başına ücretsiz işlem[AÇIK]
FEE_D, ELASTICITYÜcret ayarı8, 2 [ÖRNEK; EIP-1559 değerleri]
PQ_CHECKPOINTKuantum sonrası mühür aralığı[AÇIK]
AGENT_TOLL_BASEAjan eylemi başına temel ücret[AÇIK]
TOLL_TARGETAjan eylemlerinin hedef kullanım oranı[AÇIK] (varsayılan %50 [ÖRNEK])
TOLL_BURNAjan ücretinin yakılan oranı[AÇIK] (%60 [ÖRNEK])
HUMAN_FREE_QUOTAİnsan başına ücretsiz eylem (dönem başına)[AÇIK]
HUMAN_OVER_RATEKota aşıldığında insanın ödediği ücret oranı[AÇIK]
AGENT_BONDAjan hesabı stake'i[AÇIK]
RECIPIENT_SHAREİstenmeyen bir ajan mesajında alıcı insanın payı[AÇIK]
Q-Day takvimiHibrit zorunlu / yalnızca kuantum sonrasıen geç 2030 / 2035 (R4.15)
τ₁, τ₂, τ₃Seviye eşikleri[AÇIK]
AGENT_MAXİnsan başına etkin ajan yetkilendirmesi[AÇIK]
GOLD_RATEAltın soru oranı%5 [ÖRNEK]
GRAPH_DISTAğ mesafesi2 [ÖRNEK]
κUzlaşı eşiği0,66 [ÖRNEK]
K_MINHedefleme için en küçük grup büyüklüğü[AÇIK]
DISPUTE_WINDOW / BOND / MAXİtiraz penceresi, teminatı ve en uzun süresi[AÇIK]
JJüri büyüklüğü7 [ÖRNEK]
BURN_SLASHKesilen stake'in yakılan oranı%50 [ÖRNEK]
λ_up, λ_down, αİtibar güncellemesi[AÇIK]
w_val, HV_MIN_STAKE, τ_gold, σ_hvİnsan doğrulayıcı gereklilikleri[AÇIK]
HV_WINDOWBir insan doğrulayıcının doğruluğunun ölçüldüğü altın soru sayısı (R7.2)[AÇIK]
θGörev ücretinin yakılan oranı[AÇIK] (Render: %95)
W₀, H_W, V₀, H_V, HV_SHAREHavuzların başlangıç emisyonları ve yarılanma aralıkları[AÇIK]
Bİçinde bulunulan aşamanın kazı taban hızı (B₀ = B · 2ᵏ)0,125 JR/saat [CANLI]
HALVING_MILESTONESTaban hızın yarıya indiği doğrulanmış insan sayıları10⁴ / 10⁵ / 10⁶ / 10⁷ / 10⁸ / 10⁹ (genesis'te sabitlenir)
SESSIONS_PER_DAYJR ID başına günlük kazı oturumu1 [CANLI]
MINT_MIN_TIERKazı ve davet basımı için en düşük seviyeT1 [ÖRNEK]
LIVENESS_WINDOWV sayımı için son oturum penceresi[AÇIK] (30 gün [ÖRNEK])
TOLL_USDDolar cinsinden ajan ücreti (isteğe bağlı)[AÇIK]
TWAP_WINDOWFiyat ortalaması penceresi Δ[AÇIK]
STABLE_ASSETSKabul edilen stabil varlıklar[AÇIK] (yönetişim listesi)
SWAP_MAX_SLIPPAGEStabil → JR çevriminde izin verilen en fazla kayma[AÇIK]
CONVERT_BATCHÇevrim için toplu işlem aralığı[AÇIK]
AGENT_REP_DECAY, γ, γₛAjan itibarı sönümü ve ceza ağırlıkları[AÇIK]
ACCESS_TIERSAjan erişim seviyeleri (stake × itibar eşikleri)[AÇIK]
AGENT_REP_LINKBir kesintinin aynı sahibin diğer ajanlarına yansıma oranı[AÇIK]
R_iRozet çarpanları1 / 2 / 4 [CANLI]
ĈÇarpan tavanı[CANLI, testnet boyunca operatör belirler]
Davet payları1. ve 2. seviye%20 / %10 [CANLI]
MICRO_BONUSMikro görev katmanı[AÇIK]
REWARD_WINDOWÖdül kökü itiraz süresi[AÇIK]
φGenesis'te kilidi açılan pay[AÇIK]
q_Hİnsan Meclisi katılım eşiği[AÇIK]
ENACT_DELAYYürürlüğe girme gecikmesi[AÇIK]
PROPOSAL_BONDAçık mainnet aşamasında öneri sunmak için yatırılan teminat (R11.4)[AÇIK]
ORACLE_MINEn az fiyat kaynağı sayısı3 [ÖRNEK]
STAMP_QUOTAAylık insan damgası token'ı sayısı[AÇIK] (Ufuk)
ρ_YYapay Zeka Verim Payı (Yield) oranı[AÇIK] (Ufuk)
IP_EPOCHGezegenler arası çapraz imzalar arasındaki aralık (U2.4)[AÇIK] (Ufuk)

BMesaj ve nesne biçimleri

B.1 Görev nesnesi

Task {
  id:            ObjectID
  customer:      Address
  type:          enum { SIGNAL, PANEL, ARENA, EYE, GATE, REACH }
  content_root:  Hash32           // DA katmanındaki öğe içerikleri
  item_count:    u32
  replicas:      u8
  min_tier:      enum { T1, T2, T3 }
  target:        Option<Filter>
  fee_usd:       u64              // sent
  lock_jr:       u64              // mJR
  deadline:      Checkpoint
  privacy:       enum { RAW, AGGREGATE }
  status:        enum { OPEN, CLOSING, FINAL, CANCELLED }
}

B.2 Yanıt taahhüdü ve açma

AnswerCommit { item_id: Hash32, account: Address, commitment: Hash32 }
AnswerReveal { item_id: Hash32, account: Address, answer: Bytes, salt: Bytes[32] }
commitment = H_ans(answer ‖ salt ‖ item_id ‖ account)

B.3 Öğe kararı

ItemDecision { item_id, ŷ, c, participants: [Address], gold: bool,
               dispute_deadline: Checkpoint, status: enum { PROVISIONAL, FINAL, DISPUTED } }

B.4 JR ID ispatı

JrIdProof { tier: T1|T2|T3, root: Hash32, app_id: Hash32, action_id: Hash32,
            nullifier: Hash32, signal: Hash32, proof: Bytes }

B.5 Ajan yetkilendirmesi

AgentAuth { agent_key: PublicKey, scope: [Permission], quota: u32,
            expiry: Checkpoint, revocation_nullifier: Hash32, signature: JrIdSignature }

B.6 Ödül kökü ve talep

RewardRoot  { epoch: u64, root: Hash32, totals: { K, R, W, Q }, calculator_signature, dispute_deadline }
RewardLeaf  = H_rew(epoch ‖ account ‖ K_i ‖ R_i ‖ W_i ‖ Q_i)
RewardClaim { epoch, account, amounts, merkle_path }

CAçık maddeler

  • D1 Genesis arzı, dağılım ve tüm [AÇIK] parametreler.
  • D2 Birden fazla kimlik ihraççısına geçiş (ağaç güncellemelerini eşik imzasıyla yapan birkaç bağımsız ihraççı).
  • D3 zkLogin tuz hizmetinin ve ispat üreticisinin bağımsız operatörlere açılması.
  • D4 Hedefleme filtreleri için gizlilik bütçesi: küçük gruplar içinde yeniden kimliklendirmeyi önleyen en küçük grup büyüklüğü (K_MIN).
  • D5 Sürekli değerli yanıtlar için uzlaşı ve itibar fonksiyonları.
  • D6 Fiyat beslemesi kaynakları ve manipülasyona karşı dayanıklılık.
  • D7 Ödül hesaplayıcının doğrulayıcı komitesine devri ve hesaplamanın yeniden üretilebilirliği.
  • D8 JR Chain'in kendi hızının ve kapasitesinin ölçülmesi (açıklanmış bir yük ve ağ düzeni altında).
  • D9 Bağımsız güvenlik denetimleri ve bir hata ödülü (bug bounty) programı.
  • D10 KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) ve GDPR kapsamında veri koruma etki değerlendirmesi; cihaz özetleri ve davranışsal sinyaller için saklama süreleri.
  • D11 Hukuki yapı: şirketin ve vakfın kuruluş ülkesi; MiCA ve 7518 sayılı Kanun kapsamında değerlendirme.
  • D12 Ajan ücreti parametrelerinin (AGENT_TOLL_BASE, TOLL_TARGET, TOLL_BURN, HUMAN_FREE_QUOTA) ilk değerleri ve ajan eylemi kapasitesinin ölçülmesi.
  • D14 V(e) sayımının sahte hesaplara karşı dayanıklılığı: seviye eşiği, canlılık penceresi ve bağımsız ihraççılarla çapraz doğrulama.
  • D15 Stabil varlık yolunun likiditesi: hangi takas mekanizmasının kullanılacağı (açık artırma veya havuz), köprü riski ve SWAP_MAX_SLIPPAGE değeri.
  • D16 Ajan erişim seviyelerinin (ACCESS_TIERS) kötüye kullanıma ve ajanların ele geçirilmesine karşı test edilmesi.
  • D13 JR ID ispatları için kuantum sonrası bir ispat sistemine geçiş yolu ve bunun maliyeti (R4.16).
  • D17 Tokenize varlıklar: ihraççı kabul ölçütleri, yargı bölgesine göre uygunluk önermesi şeması, tasdik aralıkları ve kanıt biçimleri (R12.4–R12.9).

DKaynakça

  1. [1]Mysten Labs, The Sui Smart Contracts Platform (2022); Economics and Incentives (Mayıs 2022).
  2. [2]Babel, Chursin, Danezis, Kichidis, Kokoris-Kogias, Koshy, Sonnino, Tian, Mysticeti: Reaching the Limits of Latency with Uncertified DAGs, arXiv:2310.14821; Sui mainnet Mysticeti duyurusu (Ağustos 2024).
  3. [3]Buterin ve ark., Combining GHOST and Casper (Gasper), arXiv:2003.03052; ethereum.org, Proof-of-stake.
  4. [4]World, Achieving Proof of Human; Building World, whitepaper.world.org (Mart 2026); World AgentKit (2026); World Chain Priority Blockspace for Humans (Haziran 2025).
  5. [5]Buterin, Conner, Dudley, Slipper, Norden, Bakhta, EIP-1559: Fee market change for ETH 1.0 chain (2019).
  6. [6]NEAR Foundation, The NEAR White Paper; Skidanov & Polosukhin, Nightshade: Near Protocol Sharding Design (2019).
  7. [7]NIST, FIPS 203 (ML-KEM), FIPS 204 (ML-DSA), FIPS 205 (SLH-DSA) (13 Ağustos 2024).
  8. [8]The QRL, XMSS (RFC 8391), mainnet Haziran 2018; Algorand, State Proofs ve Falcon (2022).
  9. [9]Baldimtsi ve ark., zkLogin: Privacy-Preserving Blockchain Authentication with Existing Credentials, ACM CCS 2024, arXiv:2401.11735.
  10. [10]Sui Docs, Sponsored Transactions.
  11. [11]Bowe, Grigg, Hopwood, Recursive Proof Composition without a Trusted Setup (Halo), IACR ePrint 2019/1021; Zcash Protocol Specification; ZIP 316.
  12. [12]FLOP Network, Whitepaper, Testnet, Airdrop, Verification ve Yellow Paper v0.5.0 taslakları, flop.finance (Eylül–Ekim 2026).
  13. [13]Alvarez, Arneson, Bousfield, Felten, Ng ve ark., BoLD: Fast and Cheap Dispute Resolution, AFT 2024, arXiv:2404.10491.
  14. [14]Yuma Rao, Bittensor: A Peer-to-Peer Intelligence Market (2021); Opentensor, Dynamic TAO; docs.learnbittensor.org, Yuma Consensus.
  15. [15]Render Network Foundation, Render Network Whitepaper (Mayıs 2023 güncellemesi); RNP-001.
  16. [16]Mantle, EigenDA Fully Integrated on Mantle Network (Mart 2025).
  17. [17]IETF, RFC 9576 / 9577 / 9578, Privacy Pass (Haziran 2024).
  18. [18]Dodis, Reyzin, Smith, Fuzzy Extractors, EUROCRYPT 2004.
  19. [19]Todd, P., Merkle Mountain Ranges (2012); OpenTimestamps.
  20. [20]Williams ve ark., Arweave: A Protocol for Economically Sustainable Information Permanence (2019).
  21. [21]Gilad, Hemo, Micali, Vlachos, Zeldovich, Algorand: Scaling Byzantine Agreements for Cryptocurrencies, SOSP 2017.
  22. [22]Back, A., Hashcash – A Denial of Service Counter-Measure (2002); ilk kez cypherpunks e-posta listesinde önerildi (Mart 1997).
  23. [23]NIST IR 8547 (ilk kamuya açık taslak), Transition to Post-Quantum Cryptography Standards (Kasım 2024).
  24. [24]Mosca, M., Cybersecurity in an Era with Quantum Computers: Will We Be Ready?, IEEE Security & Privacy 16(5) (2018).
  25. [25]Shor, P. W., Algorithms for quantum computation: discrete logarithms and factoring, FOCS 1994.
  26. [26]Imperva (Thales), 2026 Bad Bot Report (2025 trafiği).
  27. [27]Stripe, Pricing & fees: standart çevrimiçi kart ödemesi ücreti (%2,9 + 30 sent, ABD), stripe.com/pricing.
  28. [28]Coinbase Developer Platform, x402: An open standard for internet-native payments (HTTP 402), x402.org (2025).
  29. [29]Google, Agent2Agent (A2A) Protocol (Nisan 2025); Linux Foundation A2A projesi (Haziran 2025).
  30. [30]Ondo Finance, Introducing Ondo USD Yield (USDY); 2025 Recap (Ondo Global Markets, bugünkü adıyla Ondo Stocks), ondo.finance/blog.
  31. [31]Ondo Finance, Introducing Ondo Chain: The Omnichain Network for RWAs (Şubat 2025), ondo.finance/blog/introducing-ondo-chain.